کرایوتراپی روش درمانی نوین برای انواع ضایعات پوستی است که در آن پزشک با استفاده از سرمای بسیار شدید، بافت‌های مخرب را منجمد کرده و از بین می‌برد. برای ایجاد این سرمای شدید، معمولاً از موادی مانند نیتروژن مایع یا گاز آرگون استفاده می‌شود.
از کرایوتراپی برای درمان طیف وسیعی از بیماری‌ها و ضایعات پوستی و همچنین برخی انواع سرطان‌ها از جمله سرطان پروستات و سرطان کبد استفاده می‌شود. این روش درمانی که به آن کرایوابلیشن (Cryoablation) هم می‌گویند، هم به‌صورت خارجی (روی سطح پوست) و هم داخلی (در داخل بدن) انجام شود.
با این توضیحات در ادامه مقاله می‌گوییم کرایوتراپی چیست و سپس به بررسی عوارض، مزایا و فواید دستگاه کرایو می‌پردازیم.
چرا پزشکان کرایوتراپی را پیشنهاد می‌کنند؟
کرایوتراپی یک روش درمانی کم‌تهاجم (Minimally Invasive) است که برای از بین بردن بافت‌های آسیب‌دیده یا بیماری‌های ناشی از برخی شرایط خاص پیشنهاد می‌شود. این روش معمولاً بدون نیاز به جراحی باز انجام شده و به همین دلیل، بیشتر بیماران دوره نقاهت کوتاه‌تر، درد و ناراحتی کمتری تجربه می‌کنند.
پزشکان عموما کرایوتراپی را برای درمان موارد زیر پیشنهاد می‌دهند:
- سرطان استخوان (Bone cancer)
- سرطان دهانه رحم (Cervical cancer)
- سرطان کبد ( liver cancer)
- سرطان پروستات (prostate cancer)
- سلول‌های پیش‌سرطانی دهانه رحم (قسمت پایینی رحم Precancerous cells in the cervix)
- ضایعات پوستی پیش‌سرطانی و سرطان‌های پوستی در مراحل اولیه، از جمله کارسینوم سلول سنگفرشی (squamous cell carcinoma) و کارسینوم سلول بازال (Retinoblastoma)
- رتینوبلاستوما (سرطان شبکیه چشم در کودکان)
- مشکلات و ضایعات پوستی مانند زگیل، منگوله‌های پوستی یا لکه‌های تیره پوست
کرایوتراپی چگونه عمل می‌کند؟
سوال بسیاری از بیماران این است که کرایوتراپی چگونه عمل می‌کند و روند درمان چگونه است.
در طول انجام کرایوتراپی، پزشک با استفاده از سرمای بسیار شدید روی بافت‌های غیرطبیعی، باعث تخریب آن‌ها می‌شود. سلول‌های بیمار و مخرب که تحمل این میزان از سرما را ندارند، پس از کرایوتراپی به‌صورت گسترده تخریب شده و از بین می‌روند.
برای ایجاد سرمای شدید مورد نیاز در کرایوتراپی، پزشک می‌تواند از مواد مختلفی مانند:
- نیتروژن مایع
- نیتروس اکسید مایع
- گاز آرگون
استفاده کند. این مسیر درمانی به‌صورت هدفمند انجام می‌شود تا فقط بافت‌های آسیب‌دیده تخریب شده و به بافت‌های سالم اطراف کمترین آسیب وارد شود.
پزشک از کدام روش کرایوتراپی استفاده می‌کند؟
پزشکان از روش‌های مختلف کرایوتراپی داخلی و خارجی برای منجمد کردن بافت مخرب و بیمار استفاده می‌کنند؛ که البته نوع و شیوه اعمال سرما به محل بافت مخرب در بدن و نوع بیماری بستگی دارد.
کرایوتراپی خارجی
اگر بافت مخرب روی سطح پوست قرار داشته باشد، پزشکان معمولا از دستگاه اسپری‌کننده یا اپلیکاتور پنبه‌ای (سواب پنبه‌ای) برای اعمال ماده سرمادهنده استفاده می‌کند. در کرایوتراپی خارجی، پوست معمولا منجمد شده، تاول زده و پوسته‌پوسته می‌شو که در نتیجه تخریب گسترده بافت پوستی مخرب است؛ به این ترتیب زمینه برای رشد سلول‌های پوست سالم و جدید فراهم شود.
کرایوتراپی داخلی
برای درمان ضایعات داخل بدن، مانند سلول‌های پیش‌سرطانی یا تومورها، پزشک از ابزاری به نام کرایوپروب (Cryoprobe) استفاده می‌کند. این وسیله از طریق یک برش کوچک روی پوست وارد بدن شده و سرمای شدید را مستقیماً به بافت مخرب منتقل می‌کند.
در کرایوتراپی داخلی زمانی که سلول‌های غیرطبیعی منجمد شده و از بین می‌روند، سیستم ایمنی بدن به‌مرور به دفع و پاک‌سازی این بافت‌ها کمک می‌کند.
چگونه برای کرایوتراپی آماده شوم؟
برای کرایوتراپی پوستی نیاز به آمادگی خاصی نیست و اگر قرار باشد کرایوتراپی داخلی انجام شود، پزشک پیش از درمان، دستورالعمل‌هایی را برای آماده‌سازی به بیمار ارائه می‌دهد. در برخی مواقع هم نیاز است که بیمار چند روز پیش از شروع جلسات درمانی، از مصرف برخی داروها مانند آسپرین یا داروهای رقیق‌کننده خون خودداری کرده، میزان غذای مصرفی را محدود کرده و مایعات کمتری نیز بنوشد. در ضمن بهتر است که حتما بیمار با همراه به کلینیک مراجعه کند تا از نظر هماهنگی برای بازگشت به منزل، مراقبت‌های عمومی و همراهی عاطفی مشکلی نباشد.
در طول درمان با کرایوتراپی انتظار چه چیزی را داشته باشیم؟
اگر یادتان باشد گفتیم که در کرایوتراپی خارجی، پزشک ماده سرمادهنده را با استفاده از دستگاه اسپری‌کننده یا سواب پنبه‌ای روی بافت مخرب و آسیب‌دیده اعمال می‌کند که در این نوع درمان، معمولاً از نیتروژن مایع استفاده می‌شود.
همچنین در کرایوتراپی داخلی، کرایوپروب با ایجاد برش کوچک روی پوست وارد بدن می‌شود که پزشک ممکن است برای هدایت دقیق کرایوپروب به سمت بافت هدف، از تصویربرداری سونوگرافی نیز استفاده کند. بسته به محل قرارگیری سلول‌های غیرطبیعی، امکان بی‌حسی موضعی یا بیهوشی عمومی هم وجود دارد.
بعد از کرایوتراپی چه می‌شود؟
اگر کرایوتراپی برای ضایعات پوستی خارجی مانند زگیل و… انجام شده باشد، ناحیه تحت درمان به دلیل تخریب گسترده سلول پوستی قرمز شده یا تاول می‌زند که جای نگرانی نیست و معمولا بعد از دو تا سه روز بیمار بهبود پیدا می‌کند. در برخی موارد امکان بروز درد خفیف در ناحیه درمان‌شده هم وجود دارد که آن هم برطرف خواهد شد.
عارضه بعدی مشاهده ترشحات آبکی برای بانوانی است که کرایوتراپی دهانه رحم انجام داده‌اند، این ترشحات بین چند روز تا چند هفته ادامه دارد اما جای نگرانی ندارد و کاملا طبیعی است.
البته به خاطر داشته باشید که در صورت هرگونه:
- عارضه غیرعادی
- تجربه دردهای شدید
- تب بدون علت مشخص
- مشاهده علائم عفونت مانند قرمزی شدید یا غیرطبیعی و ترشح چرکی
حتما و فورا با پزشک متخصص تماس گرفته و یا به اورژانس مراجعه کنید. همچنین اگر پس از جلسات درمان، طی دوره بهبودی و ترمیم ناحیه درمان‌شده، همچنان مشکل یا ضایعه پوستی باقی ماند؛ برای بررسی بیشتر با متخصص در تماس باشید و مراقبت‌های بعد از کرایوتراپی را هم جدی بگیرید.
مزایا و عوارض احتمالی کرایوتراپی چیست؟
کرایوتراپی یک روش درمانی کم‌تهاجم و کم‌خطر است که در مقایسه با جراحی‌های سنتی معمولاً با درد و خونریزی کمتری نیز همراه است. در ضمن در این روش درمانی احتمال آسیب به بافت‌های سالم اطراف سلول‌های مخرب نیز کمتر است. البته این به آن معنا نیست که این روش درمانی هیچ عارضه‌ای وجود ندارد و با توجه به تخریب بافت سلولی، عوارضی مانند:
- خونریزی، گرفتگی عضلانی یا درد پس از کرایوتراپی در ناحیه دهانه رحم
- آسیب عصبی که می‌تواند منجر به کاهش یا از دست دادن حس شود
- تورم، ایجاد اسکار (جای زخم) و عفونت پوستی
در بیماران مشاهده شده که با رعایت نکات مهم برای دوران نقاهت و استفاده از داروها و کرم‌های ترمیم‌کننده همین عوارض را هم می‌توان به حداقل رساند.
دوره نقاهت و نتایج درمان با کرایو
کرایوتراپی برای درمان بیشتر ضایعات و مشکلات پوستی استفاده شده و دوره نقاهت سنگینی ندارد. البته افرادی که نیاز به کرایوتراپی داخلی دارند، نیاز است که برخی مراقبت‌ها مانند محدود کردن فعالیت‌های روزمره را رعایت کنند تا پزشک زمان مناسب برای بازگشت به روال عادی زندگی را به بیمار بگوید. در ضمن برای درمان و از بین بردن کامل بافت‌های مخرب ممکن است بیش از یک جلسه نیاز باشد که باید آمادگی آن را داشته باشید.
نتیجه‌گیری
کرایوتراپی به‌عنوان یکی از روش‌های کم‌تهاجم و اثربخش، نقش مهمی در درمان ضایعات پوستی، سلول‌های پیش‌سرطانی و برخی سرطان‌ها دارد. این روش‌ها با کاهش درد، خونریزی و عدم آسیب به بافت‌های سالم بدن، گزینه‌ای ایمن و کارآمد برای پزشکان و متخصصان است تا بهترین نتیجه از روش‌های درمانی مدرن را به بیمارانشان پیشنهاد دهند. همچنین با توجه به پیشرفت تکنولوژی، ارائه درمان‌های دقیق، هدفمند و مطابق با استانداردهای پزشکی به بیشتر بیماران ساده‌تر شده است.
برای پزشکان و کلینیک‌ها، خرید دستگاه کرایوتراپی با کیفیت و قابل اعتماد نه تنها روند درمان بیماران را بهبود می‌بخشد، بلکه باعث افزایش رضایت و بهبود سریع‌تر بیماران نیز می‌شود.
اکنون زمان آن است که تجهیزات مدرن و دستگاه کرایوتراپی کلینیک و مرکز پزشکی‌تان را بهبود داده و بهترین گزینه را به بیمارانتان پیشنهاد کنید. برای مشاوره تخصصی و انتخاب دستگاه کرایوتراپی مناسب، با تیم ما تماس بگیرید.
سوالات متداول
1- چه کسانی نباید کرایوتراپی انجام دهند؟
کرایوتراپی برای بانوان باردار، بیماران مبتلا به فشار خون شدید (BP > 180/100)، آنژین ناپایدار، آریتمی (اختلال ضربان قلب)، بیماری‌های قلبی علامت‌دار، ترومبوز وریدی و افرادی که سابقه سکته قلبی حاد و بیماری شریانی محیطی دارند ممنوع است.
2- آیا کرایوتراپی به کاهش وزن کمک می‌کند؟
بر اساس مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸ ثابت شد کرایوتراپی طولانی‌مدت فرآیندی در بدن به نام ترموژنز القاشده توسط سرما (Cold-Induced Thermogenesis) را فعال می‌کند که منجر به کاهش کلی جرم بدن شده و کاهش وزن را همراه دارد. البته کرایوتراپی را نباید به‌عنوان روش و درمان اصلی کاهش وزن استفاده کرد و حتما در این مورد به متخصص تغذیه مراجعه کرد.
3- برای درمان به چند جلسه کرایوتراپی نیاز است؟
تعداد جلسات کرایوتراپی متغیر است و به مواردی مانند نوع بیماری و شدت بافت مخرب، نظر پزشک متخصص، سلامت عمومی بیمار و سابقه پزشکی‌اش بستگی دارد.
4- در چه شرایطی باید جلسه کرایوتراپی را کنسل کرد؟
قبل از تمرین ورزشی یا جلسه فیزیوتراپی، در صورت داشتن برخی بیماری‌ها یا شرایط پزشکی خاص، در صورت احساس بی‌حسی در ناحیه مورد نظر باید جلسه کرایوتراپی را کنسل کرده و با پزشک مشورت کنید.
5- بعد از کرایوتراپی از چه مواردی باید خودداری کرد؟
بعد از کرایوتراپی از خراش و سوراخ کردن تاول‌ها پرهیز کرده و حتما از پانسمان استریل برای ناحیه مورد نظر استفاده کنید. در ضمن استفاده از هرگونه کرم و اسپری ترمیم‌کننده روی تاول و نواحی درمان‌شده تا زمان ترمیم پوست نیز ممنوع است.
